Қазақстан Республикасы Құрылтайының алғашқы сессиясының ашылуына байланысты Shakarim University ректоры Думан Орынбековтің үндеуі
Құрметті студенттер, оқытушылар, ғалымдар,
университет қызметкерлері!
Құрметті ата-аналар!
Бүгін, 28 тамызда, маңызы жаңа заң шығарушы органның алғашқы отырысының аясынан әлдеқайда кең тарихи оқиға болды.
Астанада Қазақстан Республикасының бүкілхалықтық референдумда ел азаматтары қолдаған Конституциясына сәйкес құрылған жаңа бір палаталы Парламент – бірінші шақырылымдағы Құрылтайдың алғашқы сессиясы өз жұмысын бастады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың алғашқы сессияда сөйлеген сөзін парламенттік күн тәртібінің шеңберінен әлдеқайда кең қарастырған жөн. Онда Қазақстанның қарқынды өзгеріп жатқан әлем жағдайында қандай мемлекет құруды көздейтіні айқындалып, бүгінгі таңда мемлекеттің дербестігін, орнықтылығын және бәсекеге қабілеттілігін сақтау мүмкіндігі қандай факторларға байланысты екені нақты көрсетілді.
Әлем шынымен де бұрынғы қағидалар бұрынғыдай нәтиже бермейтін кезеңге аяқ басты. Геосаяси шиеленіс күшейіп, мемлекеттер арасындағы сенім төмендеп келеді, жаһандық экономика өзгеруде, ал технологиялар оларды реттеуге тиіс институттардан әлдеқайда жылдам дамып жатыр. Жасанды интеллект экономикаға, қауіпсіздікке, білім мен ғылымға және халықаралық бәсекеге ықпал ететін маңызды факторға айналуда. Президент болып жатқан үдерістердің бұдан да терең қырына назар аударды: технологиялық революцияның тіпті аралық салдарын бүгінгі күні болжау қиын.
Сондықтан бүгінгі сөзде айтылған негізгі ойлардың бірі университеттік және ғылыми қауымдастық үшін айрықша мәнге ие. Жаңа әлемдік жағдайда экономика мен ғылымдағы егемендігін нығайта алатын, жаңа технологияларды игеретін және Президент ерекше атап өткендей, адами әлеуетін дамыта алатын мемлекеттер ғана табысты дамуға мүмкіндік алады.
Білім беру жүйесі үшін бұл – аса маңызды бағдар.
XXI ғасырда адами капитал мемлекеттің басты ресурстарының біріне айналып отыр. Университетті енді тек білім беру бағдарламаларының, дипломдардың немесе түлектердің санымен бағалау мүмкін емес. Оның маңызы қандай тұлғаларды даярлайтынымен, қандай білім қалыптастыратынымен, зерттеулерді дамытуға, озық технологиялармен жұмыс істеуге, дербес ойлауды қалыптастыруға және жас адамға бұдан да жылдам өзгеретін әлемде өмір сүруге қажетті интеллектуалдық құралдарды бере алуымен айқындалады.
Бүгін Президент елдің болашағын біліммен, ғылыммен, технологиялармен, еңбекпен және адам сапасымен тікелей байланыстырды.
Мұны біздің студенттеріміздің естуі ерекше маңызды.
Сіздердің буындарыңыздың алдында орасан зор мүмкіндіктер ашылып отыр, сонымен бірге білім мен кәсібилікке қойылатын талаптар да артып келеді. Жасанды интеллект қазірдің өзінде еңбек нарығын өзгертіп жатыр. Көптеген үйреншікті мамандықтар трансформациялануда, жаңа кәсіптер пайда болуда, ал үздіксіз білім алу қабілеті кәсіби өмірдің ажырамас бөлігіне айналуда. Сондықтан бүгін білім алуды мектеп пен диплом алу арасындағы бірнеше жылдық кезең ретінде қабылдау мүмкін емес. Өмір бойы білім алып, жаңа құралдарды меңгеріп, ақпаратты тексеріп, технологиялармен жұмыс істей отырып, сонымен бірге дербес ойлау қабілетін сақтау қажет болады.
Президент бүгін еңбек пен өзін-өзі тәртіпке баулудың айрықша құндылығы туралы да айтты. Бұл ойды жастар үшін аса маңызды деп санаймын. Технологиялар адамның мүмкіндігін еселеп арттыра алады, алайда олар білімнің, мінездің, кәсіби мәдениеттің, ізденімпаздықтың және бастаған істі нәтижеге дейін жеткізе білудің орнын баса алмайды.
Жасанды интеллектінің өзі туралы да өте маңызды әңгіме болды.
Биыл мемлекет орта білім беру жүйесіне жасанды интеллектіні енгізу, цифрлық активтер индустриясын дамыту және Digital Qazaqstan стратегиясын іске асыру жөнінде шешімдер қабылдады. Енді тиісті заңнамалық база Құрылтайда қаралуға тиіс. Сонымен қатар мемлекет жоғары білікті мамандарды, озық технологиялар мен капиталды елге тарту міндетін қойып отыр.
Осы шешімдерді біртұтас бағыт ретінде қарастырсақ, жүріп жатқан өзгерістердің ауқымы айқын көрінеді. Қазақстан технологиялық құзыреттілік елдің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей ықпал ететін экономикаға дайындалып жатыр.
Демек, университеттер де осы экономикамен бірге өзгеруге тиіс. Бізге заманауи білім беру бағдарламалары, мықты іргелі даярлық, зерттеу мәдениеті, ғылымдардың тоғысында жұмыс істейтін ғалымдар, оқытушылардың технологиялық құзыреттері және студенттердің зерттеулермен айналысуына, өз жобаларын жасауына, жасанды интеллектімен кәсіби әрі саналы түрде жұмыс істеуіне нақты мүмкіндіктер қажет.
Алайда Президенттің бүгінгі сөзі тек технологиялар туралы болған жоқ.
Балалар мен жастардың цифрлық ортадағы қауіпсіздігіне арналған бөлікке де ерекше назар аударылды және мен оны аса маңызды деп санаймын. 16 жасқа толмаған балалардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне тыйым салу мәселесін қарастыру жөніндегі ұсыныс цифрлық платформалардың адамның қалыптасуына ықпалы қаншалықты маңызды мәселеге айналғанын көрсетеді. Мемлекет енді технологияларға қолжетімділікті ғана емес, оларды қауіпсіз пайдаланудың шектерін де талқылай бастады.
Ата-аналар, педагогтер және университеттер үшін бұл – қағидаттық мәселе.
Біз жас адам күн сайын орасан зор ақпарат ағынына тап болатын, әлеуметтік желілер алгоритмдерімен, генеративті жасанды интеллектімен, дипфейктермен және қайдан шыққанын бірден анықтау мүмкін болмайтын контентпен бетпе-бет келетін дәуірде өмір сүріп отырмыз. Сондықтан бүгін тек цифрлық сауаттылық жеткіліксіз. Сыни ойлау, интеллектуалдық тәртіп, медиасауаттылық, білім мен манипуляцияны ажырата білу және цифрлық кеңістіктегі өз әрекеттерінің салдарын түсіну қажет.
Технологиялық даму адам мәдениетінің дамуымен қатар жүруге тиіс.
Бүгінгі сөздің тағы бір маңызды бағыты тікелей ғылыми қауымдастыққа қатысты болды. Президент аса маңызды ұстанымды тұжырымдады: қоғам шынайы болмысқа сүйеніп, прогреске ұмтылып, ғылымды дамытуы керек.
Бұл ой өз тарихымыз бен ұлттық болмысымызды қалай түсінетінімізбен тығыз байланысты.
Президент өткенге үстірт әрі біржақты қараудан бас тарту қажеттігін айтты. Халық тарихында сынақтар мен трагедиялар бар, сонымен бірге онда жасампаздықтың, интеллектуалдық ізденістің, мемлекеттік шешімдердің, жеңістер мен жетістіктердің орасан зор тәжірибесі жинақталған. Университеттер үшін бұл үлкен кәсіби міндетті білдіреді: тарихты академиялық адалдықпен зерттеу, дереккөздермен жұмыс істеу, мәдени мұраны сақтау және зерттеуге негізделген білімді жас ұрпаққа жеткізу.
Өткеннен сабақ ала білетін, өз тарихын құрметтейтін және болашаққа сеніммен қарайтын кемел ұлт туралы ой ерекше дәл айтылды.
Дәл осы тұста білім, ғылым және ұлттық сана тоғысады. Қазіргі заман өз мәдениетімізден бас тартуды талап етпейді. Керісінше, қуатты қоғам тарихи жадын сақтай отырып, технологиялар жасауға, зерттеулерді дамытуға және әлемдік интеллектуалдық бәсекеге қатысуға қабілетті.
Президент сөзінде кітап пен оқуға қатысты маңызды шешім де айтылды: Үкіметке Мемлекет басшысы ұлттың интеллектуалдық әлеуетін нығайтумен тікелей байланыстырған жаңа «Кітапхана және кітап шығару ісі туралы» заңды әзірлеу тапсырылды.
Қысқа цифрлық контенттің қарқынды таралуы жағдайында бұл шешімнің мәні салалық реттеу шеңберінен әлдеқайда терең. Кітап оқу адамның зейінін ұзақ уақыт шоғырландыра білуін, күрделі мәтінді талдауын, себеп-салдарлық байланыстарды көруін және өзіндік ұстанымын қалыптастыруын дамытады. Білім, зерттеу және ой университеттік білімнің негізі болып қала беретіндіктен, оқу мәдениетінің біз үшін стратегиялық маңызы бар.
Құрылтайдың жаңа моделінің өзі де айрықша назар аударуды қажет етеді.
Президент оны жалпыұлттық диалог алаңы ретінде белгіледі. Стратегиялық маңызы бар заң жобалары сарапшылар қауымдастығының қатысуымен жан-жақты сараптамадан өтуге тиіс. E-Parliament цифрлық жүйесі құрылуда. Депутаттардың қызметі заңдылық, ашықтық, өзара құрмет және плюрализм қағидаттарына негізделуі керек.
Бұл жерде ғалымдар үшін де жаңа маңызды мүмкіндік ашылады. Қазіргі мемлекетке деректерге, зерттеулерге және кәсіби сараптамаға негізделген шешімдер барған сайын көбірек қажет. Ғылыми қауымдастық қоғамдық пікірталасқа қатысып, күрделі үдерістерге объективті баға беріп, шешімдер ұсынып, мамандардың білімі қажет болатын салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға атсалысуға тиіс.
Бұл университеттің рөлі туралы түсінікті де өзгертеді. Университет – білім беру ұйымы ғана емес, сонымен бірге қоғамның интеллектуалдық институты, кәсіби диалог, зерттеу және болашаққа арналған шешімдерді әзірлеу кеңістігі.
Бүгінгі сөзде студенттеріміз бен жас ғалымдарымызға ерекше айтқым келетін тағы бір ой бар.
Президент жаңа Құрылтай құрамында әйелдер мен жастардың үлесі айтарлықтай өскенін, ал жаңа буын өкілдерінің мемлекеттік басқаруда, ұйымдар мен бизнесте жетекші орындарға барған сайын белсенді түрде келе бастағанын атап өтті. Мемлекет басшысы институционалдық өзгерістердің түпкі мақсатын кадрларды жаңартумен және жаңашыл әрі жасампаз ойлайтын адамдардың келуімен байланыстырды.
Бұл – Қазақстан жастары үшін маңызды белгі.
Елге сіздердің білімдеріңіз қажет. Инженерлер, зерттеушілер, мұғалімдер, бағдарламашылар, кәсіпкерлер, дәрігерлер, басқарушылар, жасанды интеллект саласының мамандары қажет. Мәселені көре алатын, оның шешімін табатын және өз жұмысының нәтижесіне жауап бере алатын адамдар қажет.
Осы тұрғыдан алғанда, білім беру әлдеқайда ауқымды мемлекеттік міндеттің бір бөлігіне айналады.
Бүгін Құрылтай алғаш рет өз жұмысын бастады. Жақын арада Үкімет жасақталады, қыркүйектің екінші жартысында Қазақстан Халық Кеңесі жұмысын бастайды, ал жаңа мемлекеттік институттар толық қалыптасқаннан кейін Президент Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауын жариялайды. Ел жаңа саяси-құқықтық жүйені іс жүзінде жүзеге асыру кезеңіне қадам басып отыр.
Алайда мемлекеттік институттар болашақты өздігінен жасамайды. Болашақты адамдар жасайды.
Баланы білімге қызықтыра алатын мұғалімдер жасайды. Студентке ойлауды үйрете алатын оқытушылар жасайды. Бір күні тұтас бір саланы өзгертуі мүмкін зерттеудің жолында жылдар бойы еңбек ететін ғалымдар жасайды. Баланың еңбек пен білімге деген көзқарасын қалыптастыратын ата-аналар жасайды. Бүгін аудиторияларда отырған, ал бірнеше жылдан кейін мүлде басқа технологиялық жағдайда кәсіби шешімдер қабылдайтын студенттер жасайды.
Сондықтан Президенттің бүгінгі сөзін университет қауымдастығына тікелей жасалған үндеу ретінде де қабылдауымыз қажет.
Егер Қазақстан алдына Әділетті, Қауіпсіз, Таза және Күшті мемлекет құру міндетін қойса, егер еліміз экономика, ғылым, технология және адами әлеует арқылы өзінің егемендігін нығайтуды көздесе, онда білім беру елдің болашағы шешілетін негізгі кеңістіктердің біріне айналады.
Құрметті студенттер, қадірлі әріптестер! Құрметті ата-аналар!
Бүгін Қазақстанның бірінші Құрылтайының тарихи алғашқы сессиясы өтті. Жаңа мемлекеттік институт өз жұмысын бастады.
Сонымен бірге алдымызда бұдан әлдеқайда кең көкжиек айқындалды.
Қазақстанның он, жиырма, отыз жылдан кейін қандай ел болатыны көп жағдайда бүгіннен-ақ айқындалады – балаларымыздың білім сапасымен, ғылымның деңгейімен, жастардың технологиялармен жұмыс істей алу қабілетімен, қоғам мәдениетімен, еңбекке деген көзқарасымызбен, тарихи жадымыздың тереңдігімен және өз білімімізді өзіміз қалыптастыруға деген дайындығымызбен.
Бүгін бір ғана сөзде дәл осы ұғымдардың тоғысқаны аса маңызды деп ойлаймын:
егемендік,
адами әлеует,
білім,
ғылым,
жасанды интеллект,
тарих,
мәдениет,
жауапкершілік, еңбек және бірлік.
Бұл – болашақ туралы әңгіме.
Сондықтан Мемлекет басшысының бүгінгі сөзін баршамызға арналған үндеу, Қазақстанда жүріп жатқан өзгерістердегі өз орнымыз бен жауапкершілігімізді терең түсінуге шақыру ретінде де қабылдау маңызды.
Әрқайсымыз осы ауқымды іске өзіміздің кәсіби, интеллектуалдық және адами үлесімізді қоса аламыз.
Қазақстанның болашағы бүгіннен бастап жасалып жатыр. Оның қандай болатыны біздің ортақ жұмысымыздың сапасына байланысты.
Біздің университеттік қауымдастық – осы болашақты жасап жатқан күштердің бірі. Сондықтан бүгін бізден өз жұмысымызды сапалы атқарудан әлдеқайда көп нәрсе талап етіледі. Біз ел алдындағы жауапкершілікті өз мойнына ала алатын, жаңа білім мен технология жасайтын, ғылым мен экономиканы алға бастайтын және қарқынды өзгеріп жатқан әлемдегі бәсекеге төтеп бере алатын ұрпақ тәрбиелеуге міндеттіміз.
