Академиялық адалдық
Бөлімдер
Мен кіммін?
Қасенов Дастан Дәулетұлы
Комплаенс-офицер
Негізгі қызметі
Комплаенс-офицер – Директорлар кеңесінің не Басқарманың мүшесі болып табылмайтын және Директорлар кеңесі тағайындайтын Қоғам қызметкері. Өз қызметінде ол Директорлар кеңесіне есепті және соған бағынышты.
Комплаенс-офицер өз қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасы, Жарғы, Кодекс, осы Ереже, Қоғамның өзге ішкі құжаттары, сондай-ақ Директорлар кеңесі мен Жалғыз акционердің шешімдеріне сәйкес жүзеге асырады.
Қабылдау кестесі. Оқытушылар, қызметкерлер мен студенттерді заңнаманы сақтау және бұзушылықтардың алдын алу мәселелері бойынша қабылдау: дүйсенбіден жұмаға дейін, сағат 9:00–18:00.
Академиялық адалдық
Комплаенс және академиялық адалдық
Комплаенс: заңдар мен регламенттерді сақтау, тәуекелдердің алдын алу және адалдық нормаға айналатын мәдениетті қалыптастыру.
Сақтау
ҚР заңнамасын және университеттің ішкі құжаттарын — жарғыны, саясаттарды, әдеп кодексін ұстану.
Алдын алу
Сыбайлас жемқорлық және өзге тәуекелдерді іске асқанға дейін анықтау және төмендету.
Мәдениет
Адалдық таңылған талап емес, әдеттегі норма болып қабылданатын орта.
Бұл неге басқару мәселесі
Әр баға — басқарушылық шешім. Осындай шешімдер тізбегі арқылы университеттің беделі мен оған деген сенім қалыптасады.
| Бағалау | Әр академиялық баға — формалдылық емес, басқарушылық шешім. |
| Шешім | Нақты адамның әрі қарайғы жолын айқындайды. |
| Мүмкіндік | Мүмкіндіктің оны еңбегімен алған адамға тиетіні шешімнің объективтілігіне байланысты. |
| Бедел | Шешімдердің жиынтығы талапкерлер, жұмыс берушілер және әріптестер арасындағы беделді қалыптастырады. |
| Сенім | Бедел практикада расталғанда ғана сенімге айналады. |
Академиялық адалдыққа не кіреді
Әңгіме тек плагиат пен көшіру туралы емес. Бұзушылықтың негізгі түрлерін ажырату профилактикаға да, нақты жағдайларды қарауға да көмектеседі.
| 01 | Плагиат: бөтен идеяны немесе мәтінді авторлығын көрсетпей пайдалану |
| 02 | Көшіру: білімді бақылау кезінде рұқсат етілмеген дереккөздер |
| 03 | Фабрикация: болмаған деректерді немесе нәтижелерді ойдан шығару |
| 04 | Бұрмалау: нақты деректерді немесе нәтижелерді бұрмалау |
| 05 | Жұмысты сатып алу / тапсырыс беру: бөтен еңбекті өз еңбегі ретінде көрсету |
| 06 | Заңсыз ынтымақтастық: өз бетінше орындалуы тиіс жұмысты бірге жасау |
Бұған әділетсіз бағалау, мүдделер қақтығысы және сыбайлас жемқорлық көріністері де кіреді — яғни тек студенттің тәртібі емес, университеттің барлық қатысушысының әдебі.
Алты құндылық және оларға кім жауапты
Адалдық
Сөз бен істің сәйкестігі, кез келген түріндегі алдаудан бас тарту.
Сенім
Онсыз баға, рецензия және ұсыным мағынасын жоғалтады.
Әділдік
Мәртебеге қарамастан барлығына бірдей ережелер мен салдар.
Құрмет
Бөтен еңбекті және жағдайды объективті қарау құқығын мойындау.
Жауапкершілік
Өз шешімдеріне және олардың өзгелерге әсеріне жауап беруге дайын болу.
Батылдық
Ыңғайсыз болса да, бұзушылық туралы хабарлауға немесе қатені мойындауға дайын болу.
Кім жауапты
Студент жұмыстың өз бетінше орындалуына, оқытушы бағаның объективтілігіне, қызметкер рәсімдердің дұрыстығына, ал басшылық ережелерге және олардың қолданылуына жауапты. Бәрі бірге университеттің мәдениетін қалыптастырады.
Студент
Оқытушы
Қызметкер
Басшылық
Академиялық адалсыздық қайда сыбайлас жемқорлыққа айналады
Бұзушылық өздігінен емес, оның артында жеке пайда мен лауазымды теріс пайдалану тұрғанда сыбайлас жемқорлық тәуекеліне айналады.
| Бұзушылық | Көшіру, плагиат, бұрмалау өздігінен әлі сыбайлас жемқорлық емес. |
| Жеке пайда | Тараптардың бірінде жеке мүдде пайда болғанда жағдай өзгереді. |
| Лауазымды теріс пайдалану | Лауазым міндетті орындау үшін емес, пайда алу үшін пайдаланылады. |
| Сыбайлас жемқорлық тәуекелі | Бұзушылық әдеп шеңберінен шығып, комплаенс-бақылаудың нысанына айналады. |
Аймақтар бойынша тәуекел картасы
Тәуекелдер біркелкі бөлінбеген: назар аударуды қажет ететін аймақтар бар.
Бағалау
Бекітілген өлшемдерден тыс бағаны көтеру немесе төмендету.
Емтихандар
Сұрақтардың немесе тапсырмалардың ақпараттық ағып кетуі, материалдарға алдын ала қол жеткізу.
Қабылдау
Іріктеу нәтижелеріне рәсімді айналып өтіп ықпал ету.
Стипендиялар
Рәсім формалды сақталса да, әділетсіз бөлу.
Сатып алулар
Жеткізушіні шарттар бойынша емес, жеке мүдде бойынша таңдау.
Жұмысқа қабылдау
Конкурсты айналып өтіп, жеке байланыстар бойынша жұмысқа алу.
Ғылым
Авторлықты иемдену, жарияланымдар мен рецензиялауды манипуляциялау.
Әкімш. қызметтер
Пайдаға айырбас ретінде рәсімді жеделдету.
«Шағын алғыс»: бұл сыбайлас жемқорлық па?
Іс сыйлықтың көлемінде емес, оның шешімге әсер ете алатынында. Әсер ете алса, бұл енді жай сыйлық емес, мүдделер қақтығысының тәуекелі.
Сізге пара ұсынса не істеу керек
| 1 | Бірден және анық бас тартыңыз. |
| 2 | Шарттар туралы келіссөзге кіріспеңіз. |
| 3 | Ақшаны немесе өзге пайданы уақытша болса да қабылдамаңыз. |
| 4 | Мән-жайды тіркеңіз: күні, орны, қатысушылар, ұсыныстың мәні. |
| 5 | Жағдай туралы университетте белгіленген арна арқылы хабарлаңыз. |
Тергеуді өзіңіз жүргізбеңіз: бұл уәкілетті органның міндеті.
Бұзушылық туралы хабарлау — бұл «арызқойлық» емес
Үш шарт болғанда жұмыс істейді:
| 01 | Қолжетімділік: қайда жүгінетінімді білемін |
| 02 | Қауіпсіздік: мәселе туралы адал ниетпен хабарлай аламын |
| 03 | Объективтілік: өтініш белгіленген тәртіппен қаралады |
Шәкәрім университеті не істеп жатыр
| 1 | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат |
| 2 | Комплаенс-қызмет |
| 3 | Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін бағалау |
| 4 | Профилактика |
| 5 | Өтініш арналары |
| 6 | Қарау және ден қою |
| 7 | Адалдық мәдениеті |
Нөлдік төзімділік әділ рәсімнің жоқтығын білдірмейді. Ол сыбайлас жемқорлықтың жол берілетін немесе қалыпты тәжірибе ретінде қабылданбауы тиіс екенін білдіреді.
Халықаралық тәжірибе
Әр ел құқықтық дәстүріне қарай өз жүйесін құрады. Мақсат ортақ: адалдық және дипломға деген сенім.
🇺🇸 АҚШ
Honor Code: студенттің жоғарыдан таңылған ереже емес, қауымдастық алдындағы жеке міндеттемесі ретінде қабылдайтын ар-намыс кодексі. Жауапкершілік тізбек бойынша бөлінген: студент → оқытушы → университет → тәртіп жүйесі.
🇬🇧 Ұлыбритания
Оксфорд моделі рәсімдік әділдікке баса назар аударады: ереже → тексеру → мән-жайды қарау → шешім → мөлшерлес салдар. Жаза тек объективті талдаудан кейін қолданылады.
🇰🇷 Оңтүстік Корея
Yonsei University бұзушылық түрлерін нақты ажыратады: көшіру, плагиат, бұрмалау, рұқсат етілмеген көмек. Салдар әрқайсысы үшін бөлек айқындалады.
🇨🇳 Қытай
Жүйелі тәсіл: профилактика + білім беру + мониторинг + тергеу + санкциялар. Баса назар — болғаннан кейінгі реакцияда емес, бұзушылық ықтималдығын төмендетуде.
🇪🇺 Еуропа
Көптеген университеттер институционалдық әдеп кодекстеріне және академиялық адалдық жөніндегі тәуелсіз комиссияларға сүйенеді.
Үздік тәжірибені не біріктіреді
| 01 | Алдын ала белгілі, түсінікті ережелер |
| 02 | Тек реакция емес, профилактика |
| 03 | Қолжетімді өтініш арналары |
| 04 | Әр жағдайды объективті қарау |
| 05 | Мөлшерлес салдар |
| 06 | Себептерді талдау және қайталанудың алдын алу |
Жасанды интеллект
ЖИ — құралдардың бірі, артық та емес, кем де емес. Ол оқуға көмектеседі, бірақ бұзушылық тәсіліне де айналуы мүмкін.
ЖИ — көмекші ретінде
- Тақырыпты түсіндіру
- Идеяларды құрылымдау
- Жұмыс тілін тексеру
- Сабаққа дайындалуға көмектесу
ЖИ — бұзушылық құралы ретінде
- Өз бетінше жұмысты алмастыру
- Емтиханда рұқсатсыз пайдалану
- Ойдан шығарылған дереккөздер
- Нәтижелерді бұрмалау
ТЕХНОЛОГИЯ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ ЖОЙМАЙДЫ
Сенім артатын университет
Түсінікті ережелер
Талаптар алдын ала белгілі және анық тұжырымдалған.
Тең жағдай
Ережелер мен салдар мәртебеге қарамастан барлығына бірдей.
Ашық рәсімдер
Шешім тәртібі түсінікті және жеке уағдаластыққа тәуелді емес.
Қолжетімді арналар
Әркім сұрақ немесе бұзушылық кезінде қайда жүгінетінін біледі.
Объективті қарау
Әр жағдай мәні бойынша қаралады.
Ден қоюдың бұлтартпастығы
Бұзушылық туралы сигналға шынымен жауап беріледі.
| СЕНІМ | Ережелер мен рәсімдер практикада қайта-қайта расталғанда қалыптасады. |
| БЕДЕЛ | Университет уақыт өте жинайтын шешімдер мен тарихтың жиынтығы. |
| БІЛІМ САПАСЫ | Диплом нақты біліммен расталғанда ғана құнын сақтайды. |
| КҮШТІ УНИВЕРСИТЕТ | Талапкерлер, жұмыс берушілер және әріптестер сенетін университет. |
«Академиялық адалдық университеттің мүмкіндіктерін шектеу емес. Бұл оның сапасы, беделі және қоғам сенімі тұрғызылатын іргетас».
