AP26195367 «Биогаз мен тыңайтқыштарды үздіксіз өндіру үшін биореакторлардың автоматтандырылған желісін жасау»
Жоба жетекшісі
Оспанов Ербол Аманғазыұлы «Шәкәрім университеті» КеАҚ, PhD, қауымдастырылған профессор
Өзектілігі
Бұл жоба дәстүрлі әдістер қоршаған ортаны ластайтын ауылдық жерлерде органикалық қалдықтарды басқарудың өзекті мәселесін шешуге бағытталған. Ол таза метан мен органикалық тыңайтқышты үздіксіз өндіру үшін автоматтандырылған басқару элементтері бар желілік қосылған биореакторлар жүйесін әзірлеуді қамтиды. Тыңайтқыш соңғы биореакторда ультракүлгін сәулеленуді пайдалана отырып, патогендерден және антибиотиктерден тазартылады. Біз сондай-ақ биореакторларда кейіннен қайта пайдалану үшін минералға бай ағынды суларды пайдаланып микробалдырларды өсіруді жоспарлап отырмыз. Сонымен қатар, микробалдырларды өсіру процесі биогазды қажетсіз қоспалардан тазартуға көмектеседі.
Мақсаты
Жобаның мақсаты – фермерлер мен шаруа қожалықтарына сату үшін автоматтандырылған жүйесі бар желілік қосылған биореакторларды дамыту. Бұл биореакторлар қоздырғыштар мен антибиотиктерден таза метан мен органикалық тыңайтқыштар шығарады, сонымен қатар микробалдырларды өсіру үшін көң шламы мен биогазды пайдаланады.
Күтілетін нәтиже
1. Сызықтық қосылған биореакторлардың оңтайлы өлшемдері мен конструкциясы әзірленді.
2. Берілген тұтқырлығы бар субстратты жүктеуге арналған жабық контурлы PID басқару жүйесі әзірленді.
3. Субстраттың қышқылдығын реттеуге арналған жабық контурлы PID басқару жүйесі әзірленді.
4. Биореактордағы температураны бақылау үшін жабық контурлы PID басқару жүйесі әзірленді.
5. Бұрандалы сепараторды пайдалана отырып, соңғы биореакторға арналған тұйық контурлы автоматтандырылған түсіру жүйесі әзірленді.
6. Көң шламын және биогазды пайдалана отырып, микробалдырларды өсіруге арналған құрылғының конструкциясы және параметрлерін оңтайландыру әзірленді.
7. Автоматтандырылған орталық басқару жүйесі әзірленді.
8. Биогаз және органикалық тыңайтқыштар алу үшін әртүрлі субстраттарды және олардың қоспаларын қолданатын зерттеулердің нәтижелері алынды.
9. Соңғы биореакторға ультракүлгін шамдар орнатылды.
10. Әрбір биореакторда биогаз өндіру бойынша зерттеулердің нәтижелері алынды. 11. Патогендік микроорганизмдер мен антибиотиктердің болуын анықтау бойынша зерттеулер жүргізілді және биореакторда ультракүлгін сәулелерді қолдану арқылы олардың жойылу дәрежесі тексерілді.
12. Көң шламындағы микробалдырлардың өсу динамикасы және биогаздан көмірқышқыл газы, сонымен қатар көң шламы мен биогазды өңдеу тиімділігі зерттелді.
13. Жоба тақырыбы бойынша диссертация дайындалып, сәтті қорғалды.
14. Жобаның ғылыми бағыты бойынша рецензияланатын ғылыми журналдарда кемінде екі (2) мақала және/немесе шолу жарияланған, Science Citation Index Expanded индексінде индекстелген және Web of Science импакт-факторының 1-ші (бірінші), 2-ші (екінші) және/немесе 3-ші (үшінші) квартильдеріне енгізілген және/немесе кемінде ScoreScoft (CPU) көрсеткіші бар);
- Ғылыми және мәдени мұраны қорғау комитеті ұсынған отандық немесе шетелдік ғылыми басылымда кемінде бір (1) мақала немесе шолу;
- немесе кем дегенде бір (1) мақала және/немесе рецензияланған ғылыми жарияланымдардағы жобаның ғылыми бағыты бойынша, Science Citation Index Expanded индексінде индекстелген және Web of Science импакт-факторының бірінші (1) квартиліне енгізілген және/немесе Scopus жүйесінде CiteScore пайыздық көрсеткіші кемінде сексен (80) бар;
- кемінде бір өнертабысқа және/немесе пайдалы модельге патент (оның ішінде оң шешім)
15. Жобаны одан әрі коммерцияландыру мақсатында биогаз құрылғысына арналған құжаттама дайындалды.
Қол жеткізілген нәтиже
- Биогаз құрылғысының дизайны мен басқару процестері әзірленді. Биогаз жабдығының кешенді инженерлік моделі құрылды, конструкциялық шешімдер мен технологиялық жұмыс логикасы жан-жақты проработкадан өткізілді. Бөлшектердің үшөлшемді модельдері жасалды, қажетті есептеулер жүргізілді және өндіріс кезеңіне көшу үшін техникалық материалдар пакеті дайындалды. Негізгі кезеңдерді автоматтандырылған басқару интеграцияланған процестері әзірленді — субстратты жеткізу және дайындаудан бастап реакцияның жүру жағдайын бақылау және соңғы ағынды шығару. Басқару жүйелері интеллектуалды алгоритмдер, сенсорлық мониторинг және адаптивті реттеу контурларын қамтиды, бұл биогаз қондырғысының тұрақтылығы, қауіпсіздігі және энергия тиімділігін қамтамасыз етеді.
- Биогаз құрылғылары мен көң араластырғыштарға қатысты патенттік ақпараттық зерттеулер жүргізілді.
Ұлттық және шетелдік патенттік деректер базалары кешенді талданды, оған техникалық шешімдерді салыстыру, аналогтарды іздеу және ұсынылған конструкцияның жаңалық деңгейін анықтау кірді. Патент көздерінен кең аналитикалық таңдау жасалды, ол шешімдердің типологиясы мен функционалдық сипаттамалары бойынша жүйелендірілді. Дамытылып жатқан жүйенің потенциалдық артықшылықтары туралы қорытындылар шығарылды, конструкцияның ерекше элементтері анықталды және қосымша ҒЗТКЖ үшін перспективалы бағыттар белгіленді.
- Биогаз құрылғысын өндіру үшін материалдар мен комплектілер сатып алынды.
Техникалық сипаттамалар қалыптастырылып, нақтылау жұмыстары жүргізілді, әзірленіп жатқан жабдық параметрлеріне дәл сәйкес келуді қамтамасыз ететін техникалық тапсырмалар дайындалды. Қажетті материалдар мен комплектілер анықталды, жеткізушілер нарығы тексерілді. Материалдар мемлекеттік сатып алу жоспарына енгізілді, жеткізілім толықтығы қамтамасыз етілді және уақытында сатып алу үшін құжаттық сүйемелдеу жүргізілді.
- Биогаз құрылғысының дизайны CAD-та әзірленді.
Барлық бөлшектер мен жинақтардың үшөлшемді моделдеу CAD жүйелерін пайдалану арқылы жүргізілді. Өндіруге қолайлылық, қызмет көрсету жеңілдігі және эксплуатациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін конструкциялық шешімдер проработкадан өткізілді. Қаттығын және тұрақтылығын алдын ала инженерлік талдау жасалды. Бөлшектердің өзара әрекеттесу технологиялық схемалары жетілдірілді. Өндіріске көшу үшін визуализациялар мен техникалық құжаттар пакеті дайындалды.
- Биогаз құрылғысы жасалды.
Пилоттық (эксперименттік) модель жиналды және тестіленді. Негізгі механизмдердің жұмыс қабілеттілігі, соның ішінде субстратты қабылдау, газ қоспасын қалыптастыру және негізгі бөлшектердің жұмысы тексерілді. Өнімділік бойынша бастапқы эксперименттік деректер алынды. Конструкцияның тар жерлері анықталды, технологиялық процесті оңтайландыру және механикалық тұрақтылықты жақсарту бойынша ұсыныстар жасалды.
- Бірінші биореакторды көңмен толтыру жабық жүйесін басқару процестері әзірленді.
Биореакторды субстратпен автоматтандырылған толтыруды қамтамасыз ететін басқару алгоритмдері әзірленді, оның ішінде тығыздық, қысым және ағын жылдамдығы параметрлері ескерілді. Атқарушы механизмдер мен сенсорлардың өзара әрекеттесу схемалары дайындалды. Жүйенің әртүрлі жүктеме режимдеріндегі жұмысы модельденді. Апаттық және стандарттан тыс жағдайларда жұмыс логикалық сценарийлері анықталды.
- Биореактордың температурасын реттейтін жабық жүйені басқару процестері әзірленді.
Интеллектуалды адаптивті температура бақылау алгоритмдерін қамтитын реттеу жүйесі құрылды. Тұрақты температура мәндерін сақтау үшін кері байланыс құрылымы әзірленді. Әртүрлі қыздыру және салқындату режимдерінің тиімділігін инженерлік талдау жүргізілді. Технологиялық тұрақтылықты сақтай отырып, энергия тұтынуды азайту бойынша ұсыныстар дайындалды.
- Субстрат қышқылдығын реттейтін жабық жүйені басқару процестері әзірленді.
Үздіксіз әрекет ететін сенсорларды пайдаланып, ортадағы pH мәнін бақылау және түзетуге арналған жоғары дәлдікті алгоритмдер әзірленді. Реагенттерді дозалау механизмдері оңтайландырылды. Технологиялық процестің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ететін автоматтандырылған бақылау схемалары дайындалды. Өлшеулердің сенімділігі мен дәлдігін арттыру шаралары енгізілді.
- Соңғы биореактордан көң ағынын шығаратын жабық жүйені басқару процестері әзірленді.
Жүйенің толық логикалық құрылымы, оның ішінде штаттық, стандарттан тыс және апаттық режимдер проработкадан өткізілді. Деңгей мен қысымды сенсорлық мониторинг схемалары жасалды. Жүйенің шамадан тыс жүктелу қаупін азайту үшін операциялардың реттілігі анықталды. Қауіпсіздік талдауы жүргізіліп, бөгелулерді, артық ағындарды және герметичность бұзылуын болдырмау бойынша шаралар әзірленді.
- Соңғы биореакторға ультракүлгін сәуле шығаратын шам орнатылды.
Шам реактор ішкі ортасын санитарлық өңдеу талаптарын ескере отырып монтаждалды. Дезинфекцияның максималды тиімділігі үшін қуат калибрленді және орналастыру оңтайландырылды. Жабдықтың тестілік жұмыс циклдері жүргізілді, сәулеленудің тұрақтылығы, өңдеудің біркелкілігі және микробиологиялық ортаға әсері талданды. Бөлшектің ұзақ мерзімділігі мен сенімділігін жақсарту бойынша шаралар анықталды.
Ғылыми топ
Ибрагимов Надир Кадирович
техника ғылымдарының кандидаты, биоинженерлік жүйелер кафедрасы
Конганбаев Ермек Кыдырбаевич
«Шәкәрім университеті» КеАҚ, техника ғылымдарының магистрі, Инновациялық хаб бөлімінің меңгерушісі
Эльмира Маратовна Дюсембина
«Шәкәрім университеті» КеАҚ, техника ғылымдарының магистрі, Цифрлық технологиялар және құрылыс жоғары мектебі деканының орынбасары
Жылқыбаев Тұрсынхан Саятұлы
«Шәкәрім университеті» ҒАО, техника ғылымдарының магистрі, автоматтандыру және ақпараттық технологиялар кафедрасының оқытушысы
Сугирбаева Жанар Тураровна
«Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті» КеАҚ, аға оқытушысы
Тұраров Жомарт Мұхитұлы
«Turan Services» ЖШС, қолданбалы математика саласында PhD
Молдақашев Қуаныш Панарбекұлы
«Шәкәрім университеті» КеАҚ, биоинженерлік жүйелер кафедрасының докторанты
Chen Jun
Солтүстік-Батыс ауылшаруашылық және орман шаруашылығы университеті, Машина жасау және электронды инженерия колледжінің оқытушысы, техника ғылымдарының кандидаты, профессор
Пайдалы сілтемелер
Жоба туралы
Сол кездегі жобалар
АР27508635 «Қазақстандағы сиыр етін өндірудің бәсекеге қабілеттілігін талдау: АҚШ-та қолданылатын тәсілдермен бірге еттің сапасы, қауіпсіздік стандарттары және қаңқа параметрлерін салыстыру»
Болкенов Бакытжан Тургазыевич, «Шәкәрім университеті» КеАҚ,...
AP25796649 «Екіншілік сүт шикізатын қолдану арқылы құрт өндірісінің инновациялық технологияларын әзірлеу»
Жакупбекова Шугыла Кадыровна, «Шәкәрім университеті» КеАҚ, п...
AP25796807 «Жайық популяциясы киіктерінің гельминтоздары және тәлімбақ жағдайында ветеринариялық-профилактикалық іс-шараларды әзірлеу»
Қожаева Айгерім Романқызы, «Шәкәрім университеті» КеАҚ, Shak...
AP25796077 «Қазақ эмиграциялық баспасөзінің интеллектуалды дискурсты қалыптастырудағы рөлі»
Ұшқын Сәйдірахманұлы, «Шәкәрім университеті» КеАҚ ғылыми қыз...
AP25794135 «Таза биогаз өндірісінің тиімділігін болжайтын математикалық моделін және аналитикалық жүйесін құрастыру».
Шакерхан Қапан Оралғазыұлы, «Шәкәрім университеті» КеАҚ, Физ...
Байланыс
Ғылыми бөлім:
+7 (7222) 31-31-75
science@shakarim.kz