AP23488216 "Биологиялық белсенді заттарды жасау үшін биополимерлер мен нанобөлшектерді қолдана отырып хлорелла культурасын химиялық модификациялау технологиясын әзірлеу"

Жобаның идеясы биополимерлерді (хитозан, натрий карбоксиметилцеллюлозасы) және нанобөлшектерді (темір мен күміс) пайдалана отырып, хлорелла өсірудің химиялық модификациясының инновациялық технологиясын әзірлеу болып табылады, бұл зертханалық және өндірістік жағдайларда биомасса өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Жоба экологиялық таза, аз шығынды, ресурстарды үнемдейтін ауылшаруашылық жануарлары мен құстарына арналған азық қоспасын, сондай-ақ биологиялық белсенділігі бар топырақ биотыңайтқышын және өсімдік тұқымдарының өміршеңдік бистимуляторын әзірлеуге арналған.

Жемдік қоспалар, биотыңайтқыштар және өсу мен дамудың биостимуляторлары ретінде биологиялық белсенді заттарды (ББЗ) алу үшін биополимерлер мен нанобөлшектерді пайдалана отырып, хлорелла микробалдырларын өсірудің химиялық модификациялау технологиясын әзірлеу.

- Жабық фотобиореакторда хлорелла өсірудің физикалық -химиялық модификациясы жүргізілді.

Хлорелла ақуыз өнімдерін алу үшін хлорелла өсірудің физика-химиялық модификациясы (қоректік ортаны, температураны, жарықтандыруды, рН таңдау) және биологиялық белсенді заттарға биохимиялық анализ жүргізілді.

Оңтайлы физика-химиялық өсіру параметрлері бар жабық фотобиореактор үлгісі әзірленді.

- Жабық фотобиореакторда нанобөлшектерді және биополимерлерді қолдану арқылы хлорелла өсірудің химиялық модификациясын зерттеу орындалды.

Экологиялық таза және улы емес тотықсыздандырғыштармен және тұрақтандырғыштармен (глюкоза, аскорбин қышқылы, хитозан, карбоксиметилцеллюлоза) ерітінділердегі металл катиондарын химиялық тотықсыздандыру арқылы күміс және темір нанобөлшектерін синтездеу жүргізілді.

Нанобөлшектерді (күміс және темір) пайдалана отырып хлорелла өсірудің химиялық модификациясы және биологиялық белсенді заттарға биохимиялық анализ орындалды.

Биополимерлер (хитозан және натрийкарбоксиметилцеллюлоза) пайдалана отырып хлорелла өсірудің химиялық модификациясы және биологиялық белсенді заттарға биохимиялық анализ орындалды.

- Зертханалық және дала тәжірибелерінің жағдайларында хлорелланың биологиялық белсенді заттарының топырақ құнарлылығына және көкөніс дақылдары тұқымдарының өміршеңдігіне әсері зерттелді. Хлорелла суспензиясының биостимулятор ретінде ауылшаруашылық өсімдіктері тұқымдарының (қызылша, сәбіз, жүгері) өміршеңдік көрсеткіштеріне әсерін зерттеу бойынша вегетациялық зертханалық және дала тәжірибелері жүргізілді. Модельдік зертханалық тәжірибелер жағдайында хлорелла суспензиясының топырақтың жел және су эрозиясына төзімділігіне, сондай-ақ топырақ құнарлылығының агрохимиялық көрсеткіштеріне әсері зерттелді.

- Хлорелла суспензиясының биостимулятор ретінде тұқымдардың өміршеңдік көрсеткіштеріне (өнгіштігіне, біркелкі өнуіне және өну энергиясына) әсерін зерттеу бойынша вегетациялық зертханалық тәжірибелер жүргізілді.

- Хлорелла биотыңайтқышының топырақтың эрозияға қарсы төзімділігіне және агрохимиялық көрсеткіштеріне әсерін зерттеу бойынша зертханалық тәжірибе жүргізілді.

- ЖШС «Агрофирма «Приречное»» ауылшаруашылық өндірісі жағдайында топырақ пен өсімдіктер тұқымын кешенді өңдеудің техникасы әзірленді.

ҒЖБССҚК ұсынған отандық басылымда 1 (бір) мақала жарияланды

- Оразжанова Л.К., Касымова Ж.С., Нуртазина Ж.Ж., Әсержанов Д.Қ., Кабдулкаримова К.К. Сhlorella vulgaris биологиялық белсенді заттарын алу үшін темір нанобөлшектерін синтездеу және қолдану // «Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы» РҚБ Баяндамалары. – 2025. – № 354 (2). – Б. 275-290. https://doi.org/10.32014/2025.2518-1483.358).

Жарияланған: 20 маусым 2025 ж

Scopus базасында Citescore бойынша 91 процентилі шетелдік журналдағы 1(бір) мақала жарияланды

- Zh. Kassymova, L. Orazzhanova, D. Asserzhanov, Zh.Nurtazina, A. Sapakova, A. Sabitova, N.Nurgaliyev. Synthesis of Silver Nanoparticles Using Biopolymers for Cultivation of Chlorella vulgaris Protein Biomass // ES Materials and Manufacturing. – 2025. – 28, 1576. https://dx.doi.org/10.30919/mm1576).

Жарияланған: 14 маусым 2025 ж

Ғылыми еңбектер жинағында 1 (бір) мақала жарияланды

- Қиарстанова Н.Б., Бейсенова Д.Д., Касымова Ж.С., Оразжанова Л.К. Сhlorella vulgaris микробалдырының өнімділігін арттыру үшін темір нанобөлшектерін алу және қолдану// «XXI ғасыр: ғылым және инновация» атты жас ғалымдар мен студенттер арасындағы Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Талдықорған, І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, 2025. – Б. 184-188. https://zhetysu.edu.kz/wp-content/uploads/2025/04/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8-07.04.25.pdf .

Жарияланған: 28 сәуір 2025 ж

1) жабық фотобиореакторда хлорелла өсірудің физика-химиялық модификациясы жүргізіледі;

2) нанобөлшектерді (күміс және темір) және биополимерлерді (хитозан және натрий карбоксиметилцеллюлоза) қолдану арқылы хлорелла культурасының химиялық модификациясын зерттеу және биологиялық активті заттарға биохимиялық анализ орындалады;

3) зертханалық тәжірибелер жағдайында хлорелланың биологиялық активті заттарының топырақ құнарлылығына және көкөніс тұқымдарының өміршеңдігіне әсері зерттеледі;
4) "Приречное агрофирмасы" ЖШС ауыл шаруашылығы өндірісі жағдайында топырақ пен өсімдіктер тұқымын кешенді өңдеу техникасы әзірленеді;
5) хлорелла препаратының шығарылатын түрлеріне (түйіршіктер, таблеткалар, суспензия, паста) модификация жүргізіледі;
6) өсірілген хлорелланың химиялық модификациясының жануарлар мен құстардың өнімділігі мен иммунологиялық қасиеттеріне әсерін зерттеу үшін тағам рационына әртүрлі дозалары мен ББҚҚ нысандарын қолданудың тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтары жүргізіледі;
7) әзірленген технология қолдану жөніндегі нұсқаулық әзірленеді;
8) 1 докторлық диссертация дайындалады, Science Citation Index Expanded-те индекстелетін және Web of Science дерекқорының тізіміне енгізілген импакт-факторы бойынша 1-ші (бірінші) және (немесе) 2-ші (екінші) квартильді және (немесе ) Scopus дерекқорында CiteScore кемінде 65 (алпыс бес) пайыз болатын рецензияланған ғылыми басылымдарда 2 мақала жарияланады, сондай-ақ ҒССҚК ұсынған отандық басылымдағы 1 мақала жарияланады.